پايه تقويم هجرى قمرى در سال‌هاى نخستين بعثت پيامبر اسلام ، آنچه براى مسلمانان به عنوان تاريخ مطرح بود ، " رفتن به خانه ارقَم " بود ، كه فلان حادثه پيش از رفتن به خانه ارقم بوده يا بعد از آن . « 1 » پس از شكل‌گيرى جامعه اسلامى در مدينه ، هجرت پيامبر خدا به اين شهر كه مبدأ تأسيس دولت اسلامى و گسترش اسلام در جهان شد به عنوان مبدأ تاريخ اسلام ، مورد توافق جامعه اسلامى قرار گرفت ؛ امّا درباره اين كه دقيقا از چه زمانى ، هجرت به عنوان مبدأ تاريخ تعيين شد ، دو نظريه وجود دارد : 1 . پيامبر اسلام ، پايه‌گذار تاريخ هجرى است نظريه اوّل ، اين است كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله در همان آغاز ورود به مدينه ، شخصا دستور تعيين تاريخ را از هجرت ، صادر كرد . قرائنى ، اين نظريه را تأييد مىكنند ، از جمله آنچه طبرى نقل كرده است كه : پيامبر صلى اللّه عليه و آله چون به مدينه آمد و آمدنش در ماه ربيع اوّل بود ، دستور به تعيين تاريخ داد . « 2 » محقّق معاصر ، سيّد جعفر مرتضى عاملى ، اين نظريه را برگزيده است . « 3 » 2 . خليفه دوم ، پايه‌گذار تاريخ هجرى است نظريه ديگر ، اين است كه در سال هفدهم هجرى ، خليفه دوم تصميم گرفت كه مَبدأى براى تاريخ قرار دهد . پيشنهادهاى مختلفى مطرح شد . برخى تاريخ روم ، « 4 »

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ المدينة : ج 3 ص 954 ، البداية والنهاية : ج 5 ص 349 . ( 2 ) تاريخ الطبرى : ج 2 ص 388 . ( 3 ) . ر . ك : الصحيح من سيرة النبىّ الأعظم صلى اللّه عليه و آله : ج 4 ص 186 202 . ( 4 ) . تاريخ الطبرى : ج 2 ص 389 .